Arquivo da categoría: ensino asíncrono

Howard Rheingold: Social Media, Participative Pedagogy, and Digital Literacies

Hai un tempo que veño seguindo a Howard Rheingold no twitter (@rheingold) e fun tirando del algunhas ideas interesantes, non todas, penso, aplicables na práctica pero atraentes como elementos de reflexión; tamén obtiven referencias bibliográficas valiosas, relatos de experiencias pedagóxicas e informacións sobre diversos acontecementos relacionados cos medios sociais e a didáctica. Debe ser un deses gurús (ou guruses 😉 ) que tanto abundan na rede, pero o certo é que este home de rechamantes chaquetas e floridas camisas achega en moitas ocasións cuestións nas que paga a pena pararse a pensar.

Por unha parte creo que moitos destes gurús teñen o único mérito de seren os primeiros en enunciar verdades de pé de banco… ou dos primeiros en repetilas; quero dicir, que non veñen a descubrirnos América, senón a indicarnos que a temos diante do nariz. Pero en todo caso iso tamén ten o seu mérito; non por seren os primeiros, senón por reflexionaren sobre aspectos básicos e sinxelos da realidade dixital na que xa vivimos, tan básicos que habitualmente nin reparamos neles.

Acábase de publicar en YouTube a conferencia “Social Media, Participative Pedagogy, and Digital Literacies” que Rheingold ofreceu no CollabTech2010 e aínda que probablemente a metade da mesma se podería obviar por demasiado elemental (sobre todo tendo en conta o foro no que se presenta), hai algúns elementos que me parecen especialmente útiles para a organización da miña docencia, tanto en cuestións moi concretas como nos criterios xerais.

1. Ensino recíproco (co-teaching): facer que os alumnos sexan corresponsables non só do seu proceso de aprendizaxe senón tamén de parte da aprendizaxe dos seus compañeiros supón elevar o nivel de responsabilidade do estudantado e polo tanto tamén o nivel de compromiso coa docencia-aprendizaxe. Rheinghold propón o seguinte exercicio: ó rematar a clase, un grupo de alumnos debe de elaborar unha listaxe de termos relacionados cos contidos da mesma que consideran importantes ou para os que precisen máis explicacións; outro grupo de alumnos encárgase de elaborar un pequeno glosario coa explicación deses termos, que deberán presentar e explicarlles ós seus compañeiros na clase seguinte durante uns 10 minutos. Esta explicación servirá ademais como refresco e recordatorio das cuestións principais da clase anterior.

2. Nivel de atención na clase: non é doado que os alumnos manteñan un nivel de atención constante ó longo da clase, sobre todo se teñen o seu portátil diante, que lles ofrece múltiples formas de evadirse. Rheingold reflexiona sobre diferentes formas de controlar o uso do ordenador na clase, aínda que insiste en que non vai fiscalizar o seu uso nin controlar a atención dos estudantes (“I was not going to police their attention”). O ordenador como factor de distración tamén me ten preocupado, pero a verdade é que deixei de darlle voltas cando sopesei os pros e os contras de que empregasen o portátil na clase; e por outra parte, creo que tamén é parte da súa formación como discentes e como futuros profesionais saberen xestionar correctamente a súa atención e o uso que fan do ordenador. Que consultan o correo electrónico durante a clase? É tan imposible de controlar como que pensen na verza mentres me miran en fite con cara de concentración e atención ;-).

3. Cinco tipos de alfabetización dixital ou competencias dixitais (digital literacies): a sociedade dixital na que vivimos, e sobre todo a contorna dixital na que nos educamos na actualidade, esíxenos cinco competencias dixitais básicas non só para tirármoslle rendemento ós novos paradigmas educativos, senón mesmo para podermos entrar a formar parte deles.

Atención: sermos capaces de centrarnos en temas concretos nunha contorna de aprendizaxe (ou de relación social en xeral) que nos ofrece constantemente moitos ruídos e elementos de distración.

Participación: tanto os procesos de aprendizaxe como as redes sociais en xeral esixen cada vez con máis frecuencia que deixemos de ser simples observadores para entrar a participar activamente.

Cooperación: ademais de participativa, a aprendizaxe é cooperativa e tira proveito da colaboración entre iguais e dos esforzos compartidos.

Uso crítico da información: a democratización da información e da rede supuxo tamén, entre outras cousas, a súa vulgarización e o aumento vertixinoso da información inútil, de aí que unha faceta imprescindible da nosa alfabetización dixital sexa aprender a discriminar a información relevante da palla. Moi significativamente, Rheingold fala de “crap detection”.

Conciencia dixital: (ou network awareness) participar na rede e nas súas relacións socials supón sermos conscientes dunha nova forma de identidade, da nosa identidade dixital. Tódalas nosas actuacións na rede, os nosos textos, fotos, vídeos, comentarios, etc. forman parte desta nova identidade. Todos, absolutamente todos eles, son rastexables, identificables e van estar sempre relacionados con nós. Calquera persoa poderá buscalos e organizalos para (re)construír a imaxe de nós mesmos que pouco a pouco imos creando.

Por todo isto, aprender a empregar os medios sociais, as redes sociais, é unha parte indispensable non só do proceso de aprendizaxe, senón  do concepto mesmo de cidanía responsable.

En realidade isto é como dicir que as TIC non só son unha ferramenta didáctica, senón tamén un obxectivo de aprendizaxe, algo no que eu levo insistindo dende hai xa bastantes anos. E sen dar conferencias…

Programación para o curso que vén

… para o curso que vén ou que se nos bota enriba…

Estou comezando a redactar o novo programa e plano de traballo do curso próximo para as dúas materias de grao das que me ocuparei. Empecei pola de segundo e creo que vai ser a que máis traballo me dea. A reducción no número de horas de docencia presencial é moi importante (de 120 horas pasa a 49) e isto supón ter que deseñar moi ben as actividades non presenciais, medir correctamente os tempos, organizar o tempo de clase presencial para que cunda… e procurando manter o interese dos alumnos.

Teño o firme propósito de facelo seguindo os consellos dos dous cursos e do taller que acabo de facer sobre o deseño de materias e actividades para o EEES. De momento xórdenme dúbidas a cada paso, pero vounas solucionando coa axuda dos apuntamentos e dos textos que nos deron Albert, Marcelo, Lourdes (curso Deseño de actividades asíncronas), Miguel e Francisco (curso Adaptación de materias ao EEES e Taller de Avaliación de competencias transversais).

Dame a impresión de que vou ter dificultades para manter o ritmo de traballo e o fluxo de actividades. Se cadra é por tódolos anos que levo dirixindo absolutamente tódolos aspectos da docencia, pero o caso é que agora semella que a materia se me pode ir das mans en calquera momento… dá un poco de vertixe… Pero insistirei.

Rematou o curso

Rematou hoxe o curso de actividades asíncronas e a miña valoración é moi positiva. Os profesores, excelentes. A Albert xa o coñecía da edición anterior do curso “básico” e el foi un dos motivos polos que me matriculei nesta versión “avanzada”. De Marcelo quédome tamén cunha moi boa impresión, como docente e como persoa. Sentín que Lourdes non puidese vir nesta ocasión, pero noutra será.

Canto ós contidos do curso, quedei moi satisfeito, respondeu ás miñas expectativas. Sabía pola miña experiencia do curso básico que non ía atopar receitas para organizar a docencia, senón consellos, recomendacións e comentarios sobre as miñas (nosas) propostas de traballo. E isto é a fin de contas o que nos axuda a mellorar e a ir superando atrancos. Aprezo moitísimo na edición deste ano que tivesemos a oportunidade de coñecer máis polo miúdo as propostas de actividades dos compañeiros da nosa universidade. De todos eles quedei coas gañas de saber máis e ver con máis detalle a aplicación dos casos á práctica, pero supoño que teremos máis oportunidades de facelo no futuro, se cadra no blog do curso, como propuxo Albert na sesión de conclusións.

Agora que comezamos coa implantación dos graos e que Boloña é xa unha realidade, creo que a universidade debería de facer un esforzo maior aínda para organizar máis cursos, encontros, xornadas, sesións de traballo, etc. sobre casos prácticos nos que os profesores poidamos intercambiar e debater os nosos métodos de traballo. Para quen máis, para quen menos, estes próximos anos van ser un salto no baleiro que enfrontamos con dúbidas e inseguridades. Saber que os demais teñen as mesmas dúbidas é un bo punto de partida para superar as nosas inseguridades e se por riba aprendemos das experiencias dos colegas, como neste curso, estaremos en mellores condicións de enfrontar estas novas metodoloxías docentes.


Outra das cousas que aprendín (ou mellor dito confirmei) neste curso é que non hai quen goce máis falando ca un profesor 😉 a todos nos faltou tempo para as nosas presentación. E todas eran ben interesantes, por certo. Como dixo Silvia esta mañá, sería bo que todos nós puxésemos as nosas presentacións a disposición dos demais para podérmolas ler con máis calma e polo miúdo. Velaí a nosa (de Xavier e miña), que acabo de colgar en slideshare:

Presentación das actividades A2 e A3

Xavier e mais eu acabamos de rematar o ppt coa presentación das actividades A2 e A3 para expolas mañá na derradeira sesión do curso. A verdade é que escoitar as presentacións dos compañeiros foi de moita axuda, xa que todos eles tocaron puntos que para min eran conflitivos e mesmo nalgún caso me fixeron ver problemas que eu non detectara. Estas exposicións e debates sobre o traballos son moi útiles porque nos axudan a pensar en voz alta e con certa distancia sobre o noso traballo.

Repasando agora a actividade que propoñemos doume conta de que é demasiado ambiciosa para unha única unidade, polo menos na súa aplicación dentro da materia de Antropoloxía. Tereina que reducir e axustala mellor ó tempo que lle podo dedicar a este tema; ou ben, dado que é unha actividade transversal ó temario da materia, aplicala a varias unidades distintas: dentro da tradución editorial podemos incluír non só a tradución de textos literarios, senón tamén científicos, de turismo, xurídico-administrativos, etc., dos que nos ocupamos noutros temas do curso.

Podemos ver a actividade A2 e a rúbrica cos criterios de avaliación propostos (A3) aquí.

O Portafolios. Comezo a actividade 4

Un dos puntos que de entrada me interesaban máis deste curso de ensino asíncrono (segue sen gustarme o termo e-actividade e estoutra denominación creo que pode ser axeitada) era precisamente o do portafolio. Tiña (e teño aínda a día de hoxe) unha moi vaga noción do que son pero aínda así paréceme unha boa ferramenta de traballo.

Non sei se será mellor ferramenta para o alumno ou para o profesor; quero dicir, non sei se será doado empregar a información do portafolio para avaliar o rendemento dun alumno, mesmo que o empreguemos só como complemento a outros tipos de avaliación, pero dende logo teño moi claro que é unha moi boa ferramenta para que o alumno reflexione sobre a súa aprendizaxe e as súas capacidades, cales son os seus puntos fortes e débiles. E tamén para que faga unha crítica do sistema de ensino. Como profesor, as críticas dos alumnos á miña forma de traballar parécenme fundamentais.

A oportunidade (ou obriga…)  de reflexionar sobre o propio traballo e sobre os avances que o alumno vai facendo ó longo dun curso contribuirán moi positivamente ó desenvolvemento dunha das competencias sistémicas das que intentamos dotar ós futuros tradutores: o autoconcepto de tradutor.

Kiraly (1995 Pathways to Translation. Pedagogy and Process) define o autoconcepto como

a mental construct that serves as the interface between the translator’s social and psychological worlds. The self-concept includes a sense of the purpose of the translation task, a self-evaluation of capability to fulfill the task, and a related capacity to monitor and evaluate translation products for adequacy and appropriateness. The translator’s self-concept allows for the integration of the social world of translation into the cognitive one and is a requisite for the translator’s ability to project a translation expectation.

A reflexión é, xa que logo, fundamental para desenvolver esta competencia.

Comezaremos esta actividade polas lecturas recomendadas:

El portafolio del estudiante
Monográfico da Revista de Educación a Distancia
Xornadas internacionais sobre e-portfolio
Diseño de un buen portafolio digital
Mon portfolio numérique !